Trước khi chọn Dụng Thần: bốn câu hỏi mà cường nhược chưa trả lời

Cường nhược mô tả tương quan lực của Nhật Chủ, tức Can ngày làm mốc. Dụng Thần là yếu tố được xem có vai trò giải quyết nhu cầu then chốt của cấu trúc theo phương pháp đang dùng. Hai câu hỏi liên quan nhưng không trùng nhau. Biết Nhật Chủ mạnh chưa tự cho biết nên tiết qua Thực Thương, hao qua Tài, chế qua Quan Sát hay xử lý điều kiện khác trước.

Bài này chưa đưa công thức định Dụng hoàn chỉnh. Mục tiêu là nhận ra lúc nào kết luận lực cần được mở sang lớp phân tích khác. Nếu chưa giải thích được toàn cục đang vướng ở đâu, việc chọn một hành ngay sau nhãn cường hoặc nhược dễ biến một nhận định trung gian thành quyết định quá sớm.

Cũng cần thống nhất nghĩa của chữ Dụng. Bài này dùng nghĩa yếu tố đáp ứng nhu cầu then chốt của toàn cục. Trong thiên Luận Dụng Thần của Tử Bình Chân Thuyên, tác giả khởi từ nguyệt lệnh, phối với Nhật Can để phân cách, rồi xét thuận dụng hay nghịch dụng. Bởi vậy, Dụng Thần trong văn bản ấy không thể mặc nhiên đồng nhất với một hành có lợi được chọn để bù cường nhược. Khi so hai lời luận, hãy ghi rõ tác giả đang dùng nghĩa nào trước khi so hành được chọn.

Với Nhật Chủ Giáp Mộc, Tân Kim là Chính Quan, Quý Thủy là Chính Ấn. Tân sinh Quý, Quý sinh Giáp. Nếu đường này hữu hiệu, chỉ hỏi Kim khắc Mộc bao nhiêu sẽ bỏ qua cơ chế Quan–Ấn đưa khí trở về thân. Điều cần giữ có thể là cầu Ấn, không đơn giản là giảm mọi Kim.

Tương tự, Bính Hỏa là Thực Thần của Giáp và có quan hệ khắc Canh Kim Thất Sát. Trong bộ phận Giáp–Bính–Canh, Thực vừa tiết thân vừa có thể chế Sát. Không thể chỉ trừ điểm tiết của Hỏa mà bỏ chức năng chế. Cần kiểm tra Sát có cần chế, Thực đủ sức và nguồn Nhật Chủ có nền. Cấu trúc làm thay đổi cách hiểu tác dụng của một quan hệ riêng.

Điều hậu là lớp xét hàn, nhiệt, táo, thấp của mệnh cục trong ngôn ngữ truyền thống. Một yếu tố có thể vừa mang tên Thập Thần, vừa có chức năng điều hậu. Vì vậy, chỉ phân nhóm sinh trợ hay tiết–hao–khắc chưa mô tả hết nhiệm vụ của nó.

Ví dụ bộ phận một cấu trúc mùa đông có khí hàn nổi bật: Hỏa có thể được xét ở chức năng làm ấm, dù khi quy về Nhật Chủ nó còn mang một tên Thập Thần khác. Với cấu trúc quá nóng, Thủy có thể được xét về nhuận và điều khí. Nhưng không phải cứ sinh mùa đông là tự chọn Hỏa. Cần kiểm toàn cục, mức cực đoan và khả năng yếu tố ấy thực sự làm nhiệm vụ.

Thông quan là dùng một hành trung gian để mở đường sinh giữa hai phía đang đối đầu. Ví dụ Kim khắc Mộc; nếu Thủy đủ sức tham gia, có thể xét đường Kim sinh Thủy rồi Thủy sinh Mộc. Thủy ở đây làm cầu chuyển khí, khác với chỉ thêm Mộc để phía yếu đông hơn.

Điều kiện “đủ sức tham gia” rất quan trọng. Một chữ Thủy vô căn hoặc bị khắc mạnh chưa chắc tạo được cầu. Kim và Mộc cũng phải được đánh giá riêng về sức và đường tác động. Thông quan không có nghĩa quan hệ khắc biến mất khỏi ngũ hành; nó nói tới khả năng cấu trúc tổ chức một đường sinh hữu hiệu thay vì chỉ đọc cuộc đối đầu trực tiếp.

Nếu toàn cục gần như quy về một hành hoặc một phía, phép thêm một ít lực đối nghịch để “cân” có thể không đáp ứng thực tế cấu trúc. Khi ấy cần kiểm tra khí thế và điều kiện thuận thế, tức khả năng đi theo hướng lực đang hội tụ. Đây là lớp khác với xử lý một Nhật Chủ chỉ hơi thiếu nguồn.

Tuy nhiên, không được dùng tòng làm nhãn cho mọi thân nhược hoặc làm lối thoát khi chưa xác định nổi lực. Phải xét nghiêm căn còn lại, nguồn sinh trợ, lực nghịch và mức độ thuần của thế. Nếu những điểm này chưa rõ, kết luận thích hợp là cần kiểm tra cấu trúc đặc biệt, không phải đã xác định thành tòng.

Trước các câu hỏi trên, vẫn cần xác thực dữ liệu và nguyệt lệnh theo tiết khí. Sau đó xác định Nhật Chủ, mùa sinh và căn; kiểm Ấn, Tỷ Kiếp sinh trợ; kiểm Thực Thương tiết, Tài hao, Quan Sát chế. Tiếp theo xem các quan hệ hợp, xung và những tương tác khác có đổi lực hoặc đường khí không. Cuối cùng mới nhìn toàn thế cùng điều hậu và thông quan.

Nếu kết quả mâu thuẫn, hãy chỉ ra mâu thuẫn cụ thể: đắc lệnh nhưng căn yếu; có nhiều Ấn nhưng không sinh hữu hiệu; có Quan–Ấn trên tên nhưng cầu Ấn bị phá. Việc quay lại kiểm căn và đường khí có ích hơn chọn một Dụng rồi dùng nó để giải thích ngược mọi dữ kiện. Trình tự này giữ cho lựa chọn sau có một nền lập luận rõ.

Một đoạn kết luận nên có ba phần: dữ kiện, lập luận và giới hạn. Chẳng hạn, Nhật Chủ có thời và căn nên thiên cường; đồng thời có đường tiết hữu hiệu nên chưa gọi thái vượng; khi xét yếu tố dùng còn phải kiểm tra khí hậu và vai trò của đường tiết trong cấu trúc. Đây là mẫu diễn đạt có điều kiện, không phải một mệnh án đầy đủ.

Bài tập cuối là lấy một câu “thân mạnh nên dùng khắc” và hỏi lại bốn điều: cấu trúc nào đang hoạt động, khí hậu có vấn đề gì, dòng khí có tắc không, toàn thế có quá lệch không? Nếu còn câu chưa trả lời được bằng dữ kiện, hãy ghi điểm thiếu. Chọn Dụng cần giải thích được chức năng cần thiết, không chỉ tìm một hành đứng phía đối lập với Nhật Chủ.