Hai vị trung 2 và 5: cùng ở giữa nhưng khác phạm vi

Vị là chỗ đứng của hào trong cấu trúc sáu hào. Từ dưới lên, các vị gọi là Sơ, Nhị, Tam, Tứ, Ngũ, Thượng. Một tính chất giống nhau đặt ở hai vị khác nhau có thể tạo hai quan hệ khác nhau. Vì vậy, chỉ nhận hào là âm hay dương chưa đủ để hiểu vai trò của nó.

Trong sáu vị, Nhị và Ngũ thường được chú ý vì cùng có tính trung. Trung ở đây trước hết là ở giữa một nhóm ba hào, không phải trung bình cộng của toàn bộ sáu vị. Hào 2 đứng giữa các vị 1–3; hào 5 đứng giữa các vị 4–6. Phân biệt ấy là điểm bắt đầu của bài học.

Ba hào dưới tạo nội quái, ba hào trên tạo ngoại quái. Vì vậy, vị 2 là trung của nội; vị 5 là trung của ngoại. Chúng giống nhau về vị trí tương đối trong mỗi quái nhưng khác nhau về phạm vi trong toàn quẻ.

Dòng cuối là gợi ý diễn giải, không phải định danh cố định. Hào 2 không nhất thiết là một nhân viên, hào 5 không nhất thiết là một vị vua hoặc giám đốc. Cần xem chủ đề quẻ và nhân vật, hành động trong lời hào có cho phép cách liên hệ ấy không.

Theo quy ước phổ biến, vị lẻ là dương vị và vị chẵn là âm vị. Hào dương ở vị 5 hợp tính của vị; hào dương ở vị 2 thì không. Cả hai vẫn trung. Với hào âm, kết quả về chính đảo lại: âm ở vị 2 hợp vị, âm ở vị 5 không hợp vị theo quy ước đó.

Điều này chứng minh trung và chính trả lời hai câu hỏi khác nhau. Trung xét chỗ giữa; chính xét tương hợp giữa tính hào và tính vị. Không nên nói hào 2 dương mất trung chỉ vì không chính, hoặc gọi hào 5 âm không có giá trị vì lệch quy ước tính vị.

Trong đọc nghĩa, khác biệt ấy gợi câu hỏi về cách dùng lực. Một tính cương ở nội quái có thể cần cách thể hiện khác khi ở vị chủ trì của ngoại quái. Tuy nhiên, cấu trúc mới chỉ cung cấp câu hỏi; lời hào mới giúp xác định điều nào đáng nhấn.

Hai vị 2 và 5 tạo một cặp tương ứng. Trong quy tắc ứng thông dụng, hai hào khác tính âm dương thì gọi có ứng; cùng tính thì không ứng. Do cùng trung, cặp này thường được chú giải theo quan hệ phối hợp giữa hai tầng.

Giả sử hào 2 âm và hào 5 dương. Cả hai đều trung, đều chính và khác tính nên có ứng. Ta xác nhận được ba dữ kiện hình thức. Nhưng chưa thể nói hai bên chắc chắn hợp tác thuận lợi: thời quẻ có thể khó, lời hào có thể đặt giới hạn, hoặc câu hỏi đang tập trung vào một vị khác.

Ngược lại, nếu hai hào cùng dương, việc không ứng theo quy tắc này không đủ để kết luận mọi quan hệ đều đứt. Còn quan hệ kề cận, toàn cảnh hai quái và nội dung văn bản. Có hoặc không một loại đường nối không mô tả hết tình thế.

Vị 5 thường được gọi là tôn vị trong ngôn ngữ chú giải. Cách gọi nhấn vai trò bao quát hoặc chủ trì, nhưng không phải dấu bảo đảm cát. Phạm vi ảnh hưởng rộng khiến việc dùng lực sai cũng có thể gây hệ quả rộng. Một vị trí cao không miễn việc đọc điều kiện của hành động.

Ví dụ giả định: trong một nhóm dịch văn bản, người phụ trách đối chiếu câu chữ và người quyết định bản công bố cùng cần giữ mức. Người thứ nhất phải làm rõ phần mình phụ trách; người thứ hai phải cân cả bản dịch. Đây là phép liên hệ giúp hiểu hai phạm vi, không phải cách tự an họ vào hào 2 và hào 5.

Nếu người đọc chỉ tôn vị 5 mà xem vị 2 là thấp kém, họ đã biến bản đồ chức năng thành bảng xếp hạng con người. Tính trung của mỗi vị chỉ có ý nghĩa trong phần việc và quan hệ của nó.

Lấy một quẻ bất kỳ, chép riêng lời hào 2 và 5. Với mỗi hào, ghi tính âm dương, tính trung, tính chính và quan hệ ứng. Sau đó gạch dưới hành động mà câu văn thực sự nhắc tới.

Cuối cùng, viết một câu về điều hai hào giống nhau và một câu về khác biệt. Đừng bắt hai lời hào phải giống nhau chỉ vì cùng trung. Bài tập đạt mục đích khi cấu trúc giúp bạn đọc câu chữ rõ hơn, đồng thời câu chữ ngăn bạn suy quá mức từ vị trí.