Những quẻ đảo mà không đổi: đối xứng sáu hào và giới hạn lời luận

Phép đảo sáu hào có một trường hợp đáng học: thao tác đúng nhưng kết quả vẫn là hình ban đầu. Đây không phải lỗi tra bảng. Nó xảy ra khi các nét ở vị đối xứng có cùng tính âm dương. Hiểu trường hợp này giúp người đọc không cố tìm quẻ mới chỉ vì cho rằng mỗi phép đối chiếu phải sinh thêm một tên.

Bài học xét đặc điểm cấu trúc suy từ phép đảo. Hình giữ nguyên không nói tình thế ngoài đời đứng yên, không có hào động hoặc không thể thay đổi. Những câu hỏi ấy thuộc dữ liệu của lần lập quẻ cùng nội dung văn bản, không thể trả lời chỉ bằng sự đối xứng của sáu nét.

Gọi sáu hào từ dưới lên là h1 đến h6. Muốn đảo thứ tự mà hình không đổi, cần đồng thời có h1 bằng h6, h2 bằng h5 và h3 bằng h4. Bằng ở đây chỉ cùng loại nét: cùng âm hoặc cùng dương. Hai hào cùng nét không có nghĩa cùng lời, cùng vai trò hoặc mọi quan hệ đều giống nhau.

Mỗi cặp có hai lựa chọn: cùng âm hoặc cùng dương. Chọn xong ba cặp là xác định đủ sáu vị, nên có 2 × 2 × 2 = 8 hình. Có thể dựng bằng cách chọn ba hào dưới rồi viết phần trên theo thứ tự phản chiếu. Nếu ba vị đầu là a, b, c thì toàn dãy là a, b, c, c, b, a. Đây là phép đếm tổ hợp trực tiếp, không phải ý nghĩa huyền bí mới gán cho số tám.

Trong bảng, 1 chỉ dương và 0 chỉ âm; mỗi dãy ghi từ hào Sơ lên Thượng. Số quẻ thuộc thứ tự Văn Vương, không phải giá trị nhị phân của dãy.

Có thể kiểm từng dòng từ hai đầu vào giữa. Trung Phu có cặp 1–6 cùng dương, 2–5 cùng dương và 3–4 cùng âm. Cả ba điều kiện đạt, nên đọc ngược vẫn nhận đúng loại nét ở từng vị ban đầu.

Càn, Khôn, Khảm và Ly trong bảng có hai quái giống nhau; Di, Đại Quá, Trung Phu và Tiểu Quá thì không. Điều kiện đúng là thượng quái có thứ tự nét phản chiếu của hạ quái. Quẻ đơn vốn tự đối xứng sẽ ghép với chính nó; quẻ đơn không tự đối xứng cần quái có hình đảo tương ứng.

Chấn có dãy 100, phản chiếu thành Cấn 001. Vì vậy Chấn dưới, Cấn trên tạo Di với dãy 100001. Cấu trúc đủ giải thích sự có mặt của Di trong bảng; không cần thêm chuyện về người hay sự kiện để chứng minh phép dựng.

Ngược lại, không phải mọi quẻ thuần đều tự giữ hình. Thuần Chấn có dãy 100100; đảo thành 001001 là Thuần Cấn. Hai quái giống nhau chưa đủ đáp ứng điều kiện đối xứng của sáu hào.

Muốn biết một quẻ không tự giữ hình, chỉ cần tìm một cặp không đạt điều kiện. Với Thuần Chấn, hào một dương còn hào sáu âm. Ngay cặp đầu đã khác, nên đảo cả dãy sẽ đổi hình. Không cần đọc lời luận của quẻ để kiểm việc này.

Trong 64 cấu hình, tám hình đạt cả ba điều kiện, còn 56 hình không đạt. Con số 56 chỉ là phần còn lại của tập cấu trúc. Nó không chia quẻ thành nhóm ổn định và nhóm biến động trong đời sống, cũng không phân loại tốt xấu. Khi chuyển sang hỏi hành động nào hợp thời, người học đã bước vào công việc khác cần kinh văn.

Đối xứng chỉ bảo đảm âm dương tại các vị phản chiếu giống nhau. Sơ và Thượng vẫn ở hai đầu khác nhau; hào hai và năm vẫn thuộc hai quái khác nhau. Không được vì nét giống mà dùng lời hào đầu thay lời hào cuối, hoặc coi toàn quẻ chỉ cần ba lời đại diện cho ba cặp.

Ngay với Càn, cả sáu hào dương nhưng các vị vẫn đặt ra cách hiểu khác nhau về thời và việc phát dụng. Phép đảo trả lại Càn không chứng minh mọi hành động trong Càn đều cùng một lời khuyên. Tính bất biến của hình là dữ kiện hẹp; văn bản còn những phân biệt mà dữ kiện ấy không thay thế được.

Che bảng, tự chọn ba nét đầu, phản chiếu thành sáu nét rồi kiểm đủ ba cặp. Thực hiện với tám lựa chọn của bộ ba, sau đó mới tra tên và số. Cuối cùng chọn một hình không đối xứng, chỉ ra cặp không đạt và kiểm hình sau đảo.

Trong ghi chú, tách hai câu: hình này có tự giữ khi đảo không; đặc điểm ấy có giúp đặt câu hỏi đối chiếu hữu ích không? Câu đầu có đáp án cấu trúc rõ. Câu sau có thể chưa cần dùng nếu không làm sáng lời kinh. Giữ ranh giới ấy giúp học đối xứng chính xác mà không biến phép tính đúng thành lời luận vượt căn cứ.