Ba đồng tiền: từ tổng 6–9 đến quẻ chủ và quẻ biến

Phép ba đồng tiền tạo một hào bằng một lần tung đồng thời ba đồng. Chọn một mặt tính 3, mặt còn lại tính 2 và giữ nguyên trong suốt sáu lần. Tên sấp hay ngửa có thể được các truyền thống dùng khác nhau; để tránh nhầm, bài này gọi mặt A bằng 3, mặt B bằng 2.

Trước khi bắt đầu, ghi câu hỏi cùng quy ước vào sổ. Ba đồng tiền nên tương tự nhau, không cong vênh và được tung trên mặt phẳng có thể quan sát rõ. Điều cần giữ là thao tác nhất quán, không thay giá trị hai mặt giữa chừng hoặc tìm cách làm kết quả theo ý muốn. Quy ước đã công khai giúp người khác có thể kiểm lại cách cộng và dựng hào.

Ba mặt B cho tổng 6: lão âm, tức âm động, sẽ đổi thành dương khi dựng quẻ biến. Một A cùng hai B cho 7: thiếu dương, tức dương tĩnh. Hai A cùng một B cho 8: thiếu âm, tức âm tĩnh. Ba mặt A cho 9: lão dương, tức dương động, sẽ đổi thành âm.

Vì thế không nên chỉ chép âm hoặc dương rồi bỏ tổng số. Dãy âm dương đủ dựng quẻ chủ nhưng mất thông tin phân biệt động và tĩnh. Hãy giữ nguyên 6, 7, 8, 9, sau đó thêm hai cột: hào trong quẻ chủ và hào trong quẻ biến. Chỉ 6 và 9 đổi; 7 và 8 giữ nguyên. Đây là phép kiểm ngắn giúp tránh đổi nhầm tất cả hào âm hoặc tất cả hào dương.

Tung lần thứ nhất ghi vào hào một, tức Sơ. Lần thứ hai ghi hào hai, cứ thế đến lần thứ sáu là Thượng. Khi vẽ hình trên trang, hào sáu nằm trên cùng nên bảng hiển thị có thể đi từ sáu xuống một. Tuy nhiên, thứ tự sinh dữ liệu vẫn là một lên sáu; cần ghi nhãn để hai chiều trình bày không bị nhập làm một.

Sau sáu lần, lấy ba hào đầu làm hạ quái và ba hào sau làm thượng quái. Dựng quẻ chủ bằng âm dương của tổng số, đánh dấu các vị có 6 hoặc 9, rồi đổi đúng những vị đó để dựng quẻ biến. Chưa nên tra lời quẻ trước khi đã kiểm xong hình, vì một tên quẻ gây ấn tượng có thể khiến người học ít chú ý tới lỗi ghi ban đầu.

Giả sử dãy từ dưới lên là 8–7–9–8–6–7. Quẻ chủ tương ứng âm, dương, dương, âm, âm, dương. Ba hào dưới tạo Tốn; ba hào trên tạo Cấn. Vì Cấn ở trên Tốn ở dưới, quẻ chủ là Sơn Phong Cổ, quẻ 18. Hai vị động là hào ba do tổng 9 và hào năm do tổng 6.

Đổi hai vị ấy, dãy mới từ dưới lên thành âm, dương, âm, âm, dương, dương. Hạ quái là Khảm, thượng quái là Tốn, cho Phong Thủy Hoán, quẻ 59. Có thể kiểm ngay rằng bốn vị còn lại không đổi. Ví dụ hoàn tất việc dựng hình, chưa cho một kết luận ứng dụng. Muốn luận còn phải trở về câu hỏi, Quái từ và quan hệ giữa hai hào động theo quy tắc đã chọn.

Nếu mỗi đồng có hai mặt cân bằng và các kết quả độc lập, ba đồng tạo tám tổ hợp có khả năng như nhau. Tổng 6 có một tổ hợp; 7 có ba; 8 có ba; 9 có một. Xác suất tương ứng là 1/8, 3/8, 3/8 và 1/8. Gộp theo âm dương cho hai phía bằng nhau; gộp riêng hào động cho tổng xác suất 1/4.

Phân bố này khác phép cỏ thi theo quy ước đang đối chiếu: lần lượt 1/16, 5/16, 7/16, 3/16 cho 6, 7, 8, 9. Hai phương pháp cùng dùng bốn giá trị nhưng không có cùng cách sinh chúng. Có thể gọi đồng tiền nhanh hơn về thao tác, nhưng không nên nói nó giống hệt cỏ thi về xác suất. Các tỷ lệ ấy mô tả phép thử, không chứng minh khả năng dự báo sự kiện.

Nếu một đồng rơi vào khe khiến không thể xác định mặt, coi lần ấy là lỗi và tung lại cả ba, đồng thời ghi chú. Không chọn giữ hai đồng rồi tung lại riêng đồng không vừa ý. Cũng không gọi một kết quả nhìn thấy rõ là lỗi chỉ vì tổng số không hợp mong muốn. Cách xử lý phải dựa vào khả năng đọc dữ liệu, không dựa vào nghĩa của quẻ.

Để tự luyện, dùng dãy ví dụ và dựng hai hình trên giấy, ghi rõ chiều dưới lên, tổng số cùng các vị động. Sau đó kiểm tên thượng quái và hạ quái riêng trước khi tra tên toàn quẻ. Khi mọi bước còn tìm lại được từ dữ liệu thô, việc đọc mới có một nền kỹ thuật đủ rõ để tránh nhầm thao tác với diễn giải.